8 mei 2021

Boekrecensie: Wij zijn Bellingcat – Eliot Higgins ★★★

Door Tabitha
Mijn beoordeling:
3/5

Al langer ken en volg ik Bellingcat, ‘een geheime dienst voor gewone mensen’, zoals ze zichzelf noemen (p. 20). Wat nu een groot onderzoekscollectief is dat wereldwijd impact heeft en bijvoorbeeld als eerste de verantwoordelijken van MH17 heeft opgespoord, begon allemaal met de Britse Eliot Higgins, auteur van het boek.

Beschrijving inhoud

Higgins had een kantoorbaan in Leicester, volgde het nieuws op de voet en wilde na 9/11 meer weten; “Nieuws ging zo snel en kranten waren zo langzaam” (p. 23). Hij hield alle updates in de gaten rond de Arabische Lente, volgde Twitter, Youtube en andere sociale media. Wanneer hij een nieuw detail had ontdekt plaatste hij dat in de commentaarsectie van The Guardian. Iets later begon hij een blog onder de naam ‘Brown Moses’. Zij werk werd opgepikt door anderen, die ook bij gingen dragen en tot nieuwe ontdekkingen kwamen op basis van het analyseren van open bronnen. Eén van de kerncompetenties van wat Bellingcat is geworden is bijvoorbeeld geolocation, het vinden van de locatie. Op basis van de achtergrond in foto’s en video’s, zichtbare uitgangborden of andere kenmerken kan, bijv. door Google Earth, de precieze locatie achterhaald worden. Een belangrijk grondregel bij het speuren is: ‘wat mensen bedoelen te tonen, is niet het enige wat ze laten zien’ (p. 44)

Bron: fd.nl

Bellingcat is succesvol gebleken in het opsporen van locaties van conflicten, bezette gebieden en kan zo ook valse video’s achterhalen. Strijders beweerden bijvoorbeeld dat een bepaald gebied bevrijd was en plaatsten daar een video van. In het straatbeeld was echter een bord met netnummer van Damascus te zien, waardoor duidelijk werd dat het op een hele andere plek gefilmd was.

Higgins neemt je mee in het ontstaan en de methodiek van Bellingcat. In een tijd van sociale media en informatieoverload liggen op openbare platforms belangrijke feiten verscholen. Waar de geheime dienst van veel landen liever vertrouwt op geheime bronnen en niet de tijd en kennis heeft om online informatie ten volle te benutten, laat Bellingcat zien hoe het anders kan. Dat doen ze succesvol en in meerdere grote zaken, MH17, de vergiftiging van Sergej en Joelia Skripal, de Syrische burgeroorlog, spelen ze een leidende rol en komen als eerste met feiten. 

"De antwoorden [op waar Bellingcat vandaan komt] beginnen een decennium geleden, in de tijd waarin smartphones wereldwijd verspreid begonnen te raken en de sociale media het platform werden voor persoonlijke relaties, meningen, beelden en meer. Onbedoeld presenteerde de mensheid in het openbaar de meest onthullende versie van zichzelf die de wereld ooit had gezien. De onschuldigen beseften niet hoeveel ze weggaven - en de schuldigen ook niet."
Eliot Higgins
'Wij zijn Bellingcat', p. 18

Het motto van Bellingcat werd: ‘Identificeer, Verifieer, Breid uit’:

  • Identificeer zaken die over het hoofd zijn gezien en online kunnen worden gevonden.
  • Verifieer alle aanwijzingen en laat je nooit in met speculatie
  • Breid uit wat we leren en breid het terrein als geheel uit

Mijn oordeel

Na deze meer informatieve bespreking is het tijd voor mijn eigen oordeel. Ik heb het boek in minder dan een week uitgelezen en het was een echte pageturner. Het boek maakt de ‘Sherlock’ in mij wakker en zorgt dat ik telkens steeds meer wil weten. Higgins neemt je tot in detail mee in boeiende zaken en oorlogsconflicten en geeft een inkijkje in hoe Bellingcat te werk gaat en welke belangrijke rol ‘gewone’ mensen daar vaak in spelen.

Wel mistte ik een beetje zelfreflectie en had ik gehoopt dat het boek een spade dieper zou gaan. Bellingcat presenteert zichzelf graag als strijder voor feiten in tijdens van desinformatie. Er wordt met grote termen gestrooid als ‘Waarheid’ en ‘feiten’. Wat zijn echter feiten in deze post-moderne tijd? Hoe zwart-wit zit de wereld werkelijk in elkaar? Waarom zou juist Bellingcat het altijd bij het rechte eind hebben? Er wordt gedaan alsof zij objectief zijn, terwijl ook zij duidelijk een agenda hebben. Meermaals zijn ze de vijand van Rusland en regimes in het Midden-Oosten. Ook willen ze hun onderzoeken verder uitbreiden naar bijv. klimaatkwesties. Hoewel dit mijns inziens goede en nobele doelen zijn, zijn ze niet neutraal te noemen.

Daarnaast ben ik benieuwd waar het schuurt bij Bellingcat. Hoe voorkom je dat tegenstanders infiltreren bij Bellingcat? Iedere burger kan immers bijdragen aan het onderzoek. Eén keer wordt een ethisch dilemma besproken als het gaat over de zaak Skripal en de vraag of ze persoonlijke informatie over een verdachte moeten kopen op de zwarte markt. Hoewel de onderzoeken gebaseerd moeten zijn op openbronneninformatie, wordt soms verder gegaan dan dat. Ik had graag meer gehoord over dergelijke dilemma’s. Dat komt de geloofwaardigheid ten goede en in de huidige beschrijving heeft Bellingcat teveel een Messiascomplex wat mij betreft.

"Wat wij doen is echter veel meer dan alleen maar onlineonderzoek. We strijden tegen de krachten die de samenleving volstoppen met onwaarheden. We staan op bewijs. En laten we gewone burgers zien hoe ze wangedrag aan de kaak kunnen stellen en machthebbers verantwoordelijk kunnen houden."
Eliot Higgins
'Wij zijn Bellingcat', p. 18

Kijktip

Voor wie meer wil weten over Bellingcat, kan ik van harte de IDVA- documentaire ‘Bellingcat – Truth in a Post-Truth World’ aanraden, te zien op NPO. Daarin komen de onderwerpen uit het boek ook aan bod en krijg je een fascinerend inkijkje in de wereld van Bellingcat.

Kunnen we nog uitgaan van een waarheid, in deze tijden van nepnieuws? Bellingcat, een internationaal netwerk van gewone burgers en jonge computernerds, heeft een nieuwe methode ontwikkeld om dichter bij de waarheid te komen. Kan Bellingcat een alternatief bieden voor de traditionele journalistiek die weinig tijd en budget heeft voor langer lopende onderzoeksjournalistiek? Het internationaal platform voor burger-onderzoeksjournalistiek, dat werd opgericht door Eliot Higgins, is vaak sneller en nauwkeuriger dan de officiële instanties. Het collectief onderzoekt via internet, social media en andere onlinekanalen complexe aanvallen en controversiële incidenten wereldwijd, zoals het neerhalen van de MH17 boven de Oekraïne en de aanslag op de voormalige Russische dubbelspion Sergej Skripal.