10 juli 2021

Scriptie: predikanten en leiderschap

Door Tabitha

Mijn scriptie voor mijn master Leadership and Change Management aan de VU ging over predikanten en leiderschap. Het was een inspirerend, leerzaam en intensief project.

De scriptie, getiteld ‘The Paradoxes of Pastor Leadership’, is uiteindelijk beoordeeld met een 7,5!

Met dit resultaat heb ik mijn master bedrijfskunde behaald met een 8,2 gemiddeld 🙂 

Lees op deze pagina meer over:

Lees meer over mijn inzichten en wat ik leerde van de predikanten in mijn aparte blog:
Mijn wonderlijke reis langs twaalf Amsterdamse predikanten

Het onderzoek

In mijn kwalitatieve onderzoek focuste ik me op predikanten in hun rol als leiders en legde ik de link met betekenisvol werk.

Mijn onderzoeksvraag was: “Hoe navigeren leiders paradoxen in hun werk om zo de ervaring van betekenisvol werk te behouden?”

Volgens socioloog Zygmunt Bauman leven we in ‘vloeibare tijden’, waarin sociale structuren en instituties zijn verzwakt. Flexibiliteit is een deugd geworden en constante verandering is de enige zekerheid. In deze context moeten zowel leiders als organisaties, en ook de kerk, zich staande houden. Leiders kunnen gezien worden als ‘Makers of Meaning’, die betekenisgeven in onzekere en verwarrende situaties. Zij delen hun interpretaties en verhalen en geven zo betekenis aan hun ‘volgers’.

Dit kan in het bijzonder gezegd worden over predikanten en over de (protestantse) kerk als waarde organisatie. Van predikanten wordt verwacht dat zij betekenis geven aan de levens van mensen en hun wereldbeeld, geïnspireerd door de religieuze bronnen, doorgeven aan anderen. Toch staat ook de kerk onder druk en kunnen allerlei verwachtingen van het predikantschap voor spanningen zorgen.

In mijn onderzoek onderzocht ik deze spanningen in de vorm van paradoxen. Paradoxen definieerde ik als: “tegengesteld, maar onderling verbonden elementen die tegelijkertijd bestaan en ook blijven bestaan door de tijd heen” (Smith & Lewis, 2011, p. 382).

Het tweede kernbegrip is ‘betekenisvol werk’. Dit kan bij uitstek worden gezegd over het werk van predikanten die ook vaak een roeping ervaren in hun werk. Ik definieerde betekenisvol werk als: “werk dat als bijzonder belangrijk wordt ervaren en een positieve betekenis heeft voor individuen.” (Rosso et al., 2010, p. 95).”

Hierbij was de aanname dat het ervaren van spanningen en paradoxen afbreuk doet aan de ervaring van betekenisvol werk.
Welke paradoxen ervaren de predikanten en hoe gaan ze daarmee om, om hun werk betekenisvol te houden, was de grote vraag.

De interviews met twaalf predikanten

Waarom wordt iemand predikant? Wat vinden de predikanten inspirerend of juist frustrerend aan hun werk? Hoe zien zij zichzelf t.o.v. de gemeente? Heb je een unieke positie of ben je ‘hoorder onder de hoorders’? Hoe zijn ideeën over leiderschap beïnvloed door religieuze overtuigingen?

Met deze vragen op zak ging ik twaalf gesprekken aan met predikanten van de Protestantse Kerk Amsterdam. Zes mannen en zes vrouwen met elk verschillende visies, inzichten en verhalen. Ik heb de predikanten zoveel mogelijk face-to-face gesproken in de kerk waar zij predikant zijn. Hierdoor kwam ik op mooie en bijzondere plekken door heel Amsterdam.* Niet alleen de plekken waren uniek en divers, maar zeker ook de predikanten zelf. Ik heb me gelaafd aan hun verhalen, gedrevenheid en inspiratie. Telkens weer werd ik verrast door hun inzichten en wijsheid. Wat ik van de predikanten leerde, lees je in mijn blog ‘Mijn wonderlijke reis langs twaalf Amsterdamse predikanten’ 

De resultaten

Naast alle boeiende verhalen, bleek uit de interviews ook dat de predikanten verschillende spanningen ervaren in hun verschillende rollen en taken. Ik heb me gefocust op drie verschillende paradoxen.

  1. Dichtbij vs. op afstand (close vs. distant)
    Waar predikanten enerzijds heel dichtbij mensen staan en in allerlei levenssituaties erbij zijn, is er anderzijds ook afstand. De predikant is maar tijdelijk op een bepaalde plek en heeft ook een zekere professionele distantie.

     

  2. De predikant in de voorgrond vs. in de achtergrond (in the front vs. in the back)
    Sommige predikanten vinden het belangrijk om voorop te gaan, te zeggen welke kant de gemeente op moet gaan en zij brengen veel nieuwe ideeën in. Andere predikanten zijn liever meer op de achtergrond. Zij benadrukken het belang van dienend leiderschap en zien zichzelf als een herder van de kudde.
Model 'De reacties op de verschillende paradoxen om zo de ervaring van betekenisvol werk te behouden.'

3. De wereldlijke vs. de spirituele taken. (worldly vs. spiritual)
Als predikant heb je veel verschillende taken, zowel organisatorisch als meer inhoudelijk. Veel predikanten ervaren een clash tussen die twee en besteden veel tijd aan ‘wereldlijke’ zaken, terwijl ze eigenlijk liever meer tijd zouden willen besteden aan spirituele zaken.

In het eerste geval worden zowel dichtbij als veraf belangrijk gevonden en wordt daartussen afgewisseld, afhankelijk van de situatie (adjusting). In het tweede geval wordt echter gekozen om óf voorop te gaan, óf om op de achtergrond te zijn en dit heeft ook meer met persoonlijkheid te maken (splitting). In het derde geval worden de wereldlijke verplichtingen verdrukt om meer tijd en ruimte te hebben voor de spirituele taken (suppressing).

Op deze manier wordt er dus op elke paradox anders gereageerd. De predikanten ‘navigeren zo de paradox’ om hun ervaring van betekenisvol werk te behouden. De afbeelding van mijn model vat bovenstaande samen.

Hoe nu verder

Mijn onderzoek levert een bijdrage aan de theorie over paradoxen die leiders ervaren. Het is denk ik belangrijk dat ook in het onderwijs, zoals voor toekomstige leiders als predikanten, aandacht wordt besteed aan spanningen waar je mee te maken kunt krijgen in een veeleisende omgeving. Ook merkte ik dat de predikanten zich soms alleen voelden staan in hun vragen en dilemma’s, terwijl de situaties vaak wel overeenkwamen. Predikanten zouden er baat bij hebben om meer met elkaar te delen en elkaar te kunnen helpen waar nodig. Al blijven predikanten ook “eigenzinnige wezens”, zoals een predikant aangaf. 

Mijn scriptie is beoordeeld met een 7,5 en daar ben ik erg blij mee! hoewel ik daardoor net niet Cum Laude afstudeer, is het een mooi resultaat!

Van mijn begeleiders kreeg ik constructieve en fijne feedback (zie hieronder)

Daarnaast ben ik in gesprek met het bestuur van de Protestantse Kerk Amsterdam om mijn scriptie ook te gebruiken als input voor het beleid van de PKA en om ook meer ontmoeting en gesprek tussen de predikanten te gaan faciliteren.

Dit hele scriptieproces wat mooi en bijzonder en de opgedane ervaringen neem ik mijn leven lang mee!

Veel dank aan Doke Hoekstra voor het maken van de illustratie voor de voorkant van mijn scriptie! 😀 Het beeld de predikant (m/v) in verschillende rollen uit en tussen verschillende spanningen.

*Vanwege de anonimiteit van de predikanten die aan mijn onderzoek hebben meegewerkt, heb ik geen gebruik gemaakt van foto’s die door mij gemaakt zijn in de bezochte kerken.

© Tabitha van Krimpen 2021. Niets van wat hierboven beschreven is mag zonder mijn toestemming gekopieerd of verder openbaar gemaakt worden.

Lees ook:

Mijn wonderlijke reis langs twaalf Amsterdamse predikanten

Twaalf predikanten deelden hun inspiratie, verhalen en twijfels met mij tijdens de interviews die ik hield voor mijn scriptie.