19 juli 2021

Mijn wonderlijke reis langs twaalf Amsterdamse predikanten

Door Tabitha

Twaalf predikanten deelden hun inspiratie, verhalen en twijfels met mij tijdens de diepte-interviews die ik hield voor mijn scriptie. Ik vroeg naar hun visie op het predikantschap en hun ervaringen. Wisten de predikanten al vanaf jongs af aan dat ze predikant wilden worden? Wat inspireert hen in het werk, maar welke dingen kunnen ook frustrerend zijn?

Hieronder bespreek ik:

Mijn scriptie, getiteld
‘The Paradoxes of Pastor Leadership’,
is beoordeeld met een 7,5!
Over de inhoud ervan schreef ik een aparte blog.

De predikanten, zes mannen en zes vrouwen, hebben elk hun eigen visie. Hoewel ze allemaal predikant zijn binnen de Protestantse Kerk Amsterdam, hebben ze andere ervaringen en soms ook tegengestelde visies. Waar de ene predikant zichzelf ziet als “hoorder onder de hoorders”, benadrukt een ander de unieke positie die je hebt als predikant en dat je de “gezichtsbepalende figuur” van de gemeente bent.

Waarom predikant?

Ook toen ik vroeg naar de motivatie om predikant te worden kreeg ik verschillende interessante antwoorden. De ene predikant is gegrepen door het evangelie en ziet zichzelf als dienaar van Christus, de ander benadrukt de kracht van de Bijbelse verhalen. Sommigen ervaren een geestelijke roeping, anderen houden van de taligheid en de creativiteit van het predikantschap. Ook het werken met mensen werd vaak genoemd.

Opvallend was wel dat de meeste predikanten pas op latere leeftijd predikant zijn geworden. Eerst werkten ze in het onderwijs, in een commerciële organisatie, deden ze jeugdwerk, of promoveerden ze. Toch werd op een gegeven moment het predikantschap een steeds reëlere optie. Zo wilden sommige predikanten toch niet als academicus aan de slag, want dan “zit je in een hokje artikelen te schrijven die die andere man, die ook hooggespecialiseerd is en misschien nog drie anderen die dat wetenschappelijk tijdschrift kennen, lezen. Dus het was me toch te weinig.”

Maar ook als je als je al jaren predikant bent, blijven de Bijbelse verhalen verrassen en intrigeren. “Er zit een kritische stem in, een bemoedigende stem, een stem die mij op een ander been zet, het is reflectie en oproep.” Bij een andere predikant maken die verhalen zelf dat “een soort energie geeft waardoor ik eigenlijk weer dansend door mijn studeerkamer ga, dan ben ik ook weer opgeladen.”

Niet alleen de teksten, maar vooral ook de mensen maken het predikantschap zo mooi. Verschillende predikanten verbazen zich erover dat mensen je als predikant altijd zo snel vertrouwen. In korte tijd hebben ze gesprekken over de meest moeilijke en intieme zaken van het leven.

“Omdat ik dominee ben, niet omdat ze mij een aardige jongen vinden, maar omdat ik predikant ben en dus iets vertegenwoordig. En dan gaan de luikjes van de ziel gaan open en dan zit je met tien minuten over de over de meest bijzondere dingen van het leven te praten. Dat is toch prachtig?!”

De predikanten vertelden over “kleine wondertjes” en hoe bijvoorbeeld per ongeluk de verkeerde persoon op de lijst werd gebeld, maar diegene nét behoefte had aan een gesprek. Soms ben je als predikant precies op de juiste plek op het juiste moment en gebeuren er mooie en verrassende dingen.

Niet alleen bij toevallige gebeurtennissen, maar als predikant ben je ook “op het scherpst van de snede in de levens van mensen aanwezig, bijvoorbeeld rondom de geboorte van kinderen of het huwelijk, of bij stervensbegeleiding.” Op die manier sta je als predikant heel dichtbij, terwijl je vanwege je professionele identiteit ook weer veraf staat, wat voor spanning kan zorgen (zie ook mijn andere blog).

Twijfels en spanningen

Voor mijn gevoel vertrouwden de predikanten mij en ze deelden hun twijfels en vragen met mij. Verschillende visies binnen de kerkenraad kunnen voor spanning en conflict zorgen. Ook in de kerk is niets menselijks vreemd en worden “achterhoede gevechten uitgevochten.” De PKA verliest elk jaar ongeveer 2,5% van het aantal leden (Zie Jaarverslag 2020) en deze krimp zorgt voor druk op de verschillende gemeenten. De aanstellingen van predikanten gaan omlaag en het is steeds moeilijker om kundige kerkenraadsleden te vinden. Dit zorgt voor “een soort somberheid” en “heeft ook wel effect op mijn gemoedstoestand”, zo gaf een predikant aan.

Sommige predikanten ervaren eenzaamheid in hun werk en hebben het gevoel dat ze tegen hun gemeente aanpraten en hen iets van God willen meegeven, terwijl dit niet lijkt te resoneren. Zeker in een context van krimp gaat kerk-zijn vaak over organiseren en regelen en de beschikbare tijd voor geestelijke ontwikkeling leidt hieronder, tot grote spijt van de predikanten.

Inspiratie

Het zijn namelijk die spirituele dingen, bezig zijn met de religieuze teksten en de eigen geestelijke inspiratie doorgeven aan anderen, die het werk voor predikanten betekenisvol maken. Een predikant vertelt over het ‘Wonder van de Vrijdag’, wanneer hij zijn preek schrijft. Het is zijn ervaring dat het verhaal zichzelf schrijft. De Bijbeltekst, de actualiteit, de gesprekken met mensen in de afgelopen week en de eigen ideeën “mixen zich in mijn eigen ziel.” Zo verschijnt er een verhaal op het beeldscherm waar hij vaak stom verbaasd over is en ontroerd van kan raken. Een bijzonder verhaal.

Ook het aantrekken van de toga is voor sommige predikanten een bijzonder moment. Het is een moment waar verder niemand bij is, een intiem moment als voorbereiding op de zondagse dienst. De toga is niet zomaar een gekke soort jurk. Nee, het betekent voor sommige predikanten dat “je gesteld wordt in een functie, in een positie. Op dat moment ben je gesteld in de rol van voorganger, een uitlegger van de Schriften.” 

Predikant: m/v

Tussen de mannelijke en vrouwelijke predikanten waren verschillen te vinden. Waar er van de mannelijke predikanten 5/6 fulltime werkten, werkte alle vrouwelijke predikanten part-time.

De vrouwelijke predikanten gaven aan het lastig te vinden dat vooral hun mannelijke collega’s het beeld bepalen van de Amsterdamse predikanten. Zij hebben tijd om opinieartikelen en boeken te schrijven en voldoen aan het traditionele beeld van hoe een predikant eruit ziet. De vrouwelijke predikanten hadden soms het gevoel dat zij vanwege hun vrouw-zijn niet het gezag en de autoriteit krijgen, wat mannelijke predikanten wel krijgen. De vrouwelijke predikanten gaven aan sneller gezien te worden als ‘te lief’ en kritiek te krijgen op hoe ze eruit zien. Dit komt overeen met de bevindingen van een recent onderzoek van het Nederlands Dagblad naar de ervaringen van seksisme bij vrouwelijke predikanten. Er is op dit gebied nog veel vooruitgang te boeken.

Reflectie

Van de 133 pagina’s tekst van de uitgewerkte interviews kan ik hier maar op een klein deel ingaan. Ik heb genoten van de twaalf gespreken die ik voerde met de predikanten. Het werd veel meer dan een studieproject en heeft me enorm veel gebracht. Mijn respect en waardering voor predikanten en hun werk is alleen maar toegenomen. Zij hebben een enorm veelzijdige taak, waarin ze verschillende rollen hebben en zowel, prediker, pastor, manager, psycholoog en ook soms mascotte van de kerkelijke gemeenschap zijn.

Ik heb genoten van mijn wonderlijke reis langs de predikanten. Ik hoop dat het jou als lezer ook inspireert en wellicht de drempel verlaagt om met één van de vele fijne predikanten die ons land rijk is in gesprek te gaan. Mijn reis is in ieder geval nog lang niet afgelopen en ik hoop nog lang met predikanten mee op te lopen.

*Vanwege de anonimiteit van de predikanten die aan mijn onderzoek hebben meegewerkt, heb ik geen gebruik gemaakt van foto’s die door mij gemaakt zijn in de bezochte kerken. De foto boven dit stuk is gemaakt voor mijn werk in de Thomaskerk, maar heeft niet met mijn scriptie te maken.

📸 Marcel Steinbach

Lees ook:

Mijn scriptie, getiteld
‘The Paradoxes of Pastor Leadership’,
is beoordeeld met een 7,5!
Over de inhoud ervan schreef ik een aparte blog.